Nasdaq Iceland - leiðandi afl í íslensku efnahagslífi í 40 ár

Nasdaq Iceland, í daglegu tali Kauphöllin, fagnar 40 ára afmæli á þessu ári, en hún var stofnuð af Seðlabanka Íslands og öðrum lykilaðilum á markaði árið 1985 og hét þá Verðbréfaþing Íslands. Frá fyrstu skrefum í verðbréfaviðskiptum til nútímalegs, alþjóðlegs markaðar undir merkjum Nasdaq hefur Nasdaq Iceland gegnt lykilhlutverki í mótun íslensks efnahagslífs. Í tilefni af þessum tímamótum lítum við yfir söguna og þá atburði sem helst hafa mótað vegferð íslensku kauphallarinnar.

Leitt saman fyrirtæki og fjárfesta í 40 ár

Saga verðbréfamarkaðar á Íslandi endurspeglar þróun fjármálakerfisins og leiðina að alþjóðavæðingu. Í upphafi voru viðskipti bundin við ríkisskuldabréf, en með upphafi hlutabréfaviðskipta árið 1991 var stigið stórt skref í þróun íslensks fjármálamarkaðar. Snemma var lögð áhersla á að nútímavæða og alþjóðavæða markaðinn. Mikilvægur áfangi náðist árið 2000 þegar Kauphöllin gekk í NOREX samstarfið, sem var samstarfsvettvangur Norrænna kauphalla.

„Fyrir smáan markað hefur alþjóðlegt samstarf og öflug tengsl alltaf verið lykilatriði fyrir okkur. Frá upphafi var sett skýr framtíðarsýn um að nútímavæða íslenska markaðinn og reka hann í samræmi við alþjóðleg viðmið, bæði til að styðja við íslensk fyrirtæki og fjárfesta og til að tryggja að Ísland gæti tekið virkan þátt á alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Sú sýn leiðir okkur áfram enn í dag,“ segir Magnús Harðarson, forstjóri Nasdaq Iceland.

Frá fyrstu skrefum við stofnun og uppbyggingu markaðarins til alþjóðlegra tenginga hefur Kauphöllin gegnt lykilhlutverki í efnahagslífi landsins. Hún styður við vöxt fyrirtækja með aðgangi að fjármagni í gegnum skráningar og útboð, sem gerir þeim kleift að fjármagna nýsköpun, stækka starfsemi og auka samkeppnishæfni. Markaðurinn er einnig mikilvægur vettvangur fyrir fjármögnun ríkis og sveitarfélaga, m.a. fyrir verkefni á borð við húsnæðisuppbyggingu og aðra innviði. Fyrir fagfjárfesta, eins og lífeyrissjóði gegnir verðbréfamarkaðurinn lykilhlutverki sem vettvangur þar sem þeir geta ávaxtað fé lífeyrisþega framtíðarinnar. „Frá upphafi hefur Nasdaq Iceland tengt fyrirtæki við fjárfesta sem styður við vöxt og verið mikilvæg uppspretta fjármagns fyrir íslenska ríkið, m.a. í gegnum skráningar ríkisskuldabréfa  sem hefur stutt við fjármálastöðugleika og þróun þjóðarbúsins,“ segir Magnús.

Árið 2000 náði fjöldi skráðra fyrirtækja hámarki með 75 félögum, mörg þeirra í sjávarútvegi. Um svipað leyti áttu um 30.000 einstaklingar hlutabréf, sem var eitt hæsta hlutfall þátttöku í Evrópu miðað við höfðatölu. Í dag eru 32 félög skráð á markað, þar af fimm á First North vaxtarmarkaðnum og sjö tvískráð. Þrátt fyrir færri félög en árið 2000 hefur heildarmarkaðsvirði vaxið 2½ sinnum að teknu tilliti til verðbólgu.

Árið 2003 hóf Nasdaq Iceland samstarf við Verðbréfamarkað Færeyja (VMF), sem gerði færeyskum félögum kleift að skrá sig á íslenska markaðinn. Fjögur færeysk félög voru skráð í kjölfarið. Árið 2006 varð kauphöllin hluti af norrænu kauphallarsamstæðunni OMX, sem síðar sameinaðist bandaríska tæknifyrirtækinu Nasdaq. Í dag starfar Kauphöllin undir heitinu Nasdaq Iceland og er hluti af Nasdaq Europe, ásamt kauphöllum í Stokkhólmi, Helsinki, Kaupmannahöfn, Tallinn, Riga og Vilnius.

„Með því að ganga til liðs við Nasdaq varð íslenski markaðurinn sýnilegri, trúverðugleiki hans jókst og alþjóðlegar tengingar efldust. Þarna opnuðust dyr fyrir íslensk fyrirtæki til að ná til stærri hóps fjárfesta, bera sig saman við alþjóðleg viðmið og laða að erlent fjármagn. Þessi sameining styrkti ekki bara innviðina heldur staðsetti Ísland sem virkan þátttakanda á norrænum mörkuðum.“ segir Magnús.

Byggjum á styrkleikum

Í gegnum árin og þá sérstaklega í kjölfar alþjóðlegu fjármálakreppunnar hefur mikið umbótastarf verið unnið, með meðal annars styrkingu laga og regluverks, aukinni þátttöku erlendra fjárfesta og bættu aðgengi almennings að hlutabréfaviðskiptum. Reglulegar nýskráningar hafa stutt við þróun markaðarins og sjö tvískráningar hafa styrkt markaðinn til muna.

Viðskiptavinir Nasdaq njóta nú þjónustu í samræmi við alþjóðlega staðla og tvískráningar félaga á milli markaða eru orðnar að veruleika. Þar hefur auk Kauphallarinnar, Nasdaq verðbréfamiðstöð leikið mikilvægt hlutverk sem sameinaðist Nasdaq CSD árið 2022 og innleiddi í kjölfarið alþjóðlegt uppgjörskerfi verðbréfa, sem eykur tækifæri íslenskra sem erlendra fjárfesta. Margar tvískráningar urðu í kjölfarið, bæði íslensk félög sem skrá sig erlendis og erlend félög hérlendis. 

Árið 2022 var Ísland fært upp í flokk nýmarkaðsríkja („Secondary Emerging“) í vísitölum FTSE, sem jók sýnileika landsins á meðal alþjóðlegra fjárfesta. Þrátt fyrir verulegar framfarir er áfram unnið að því að efla þátttöku bæði innlendra og erlendra fjárfesta og laða ný félög að markaðnum.

„Það er mikilvægt fyrir styrk markaðarins til lengri tíma að laða að fjölbreytt fjármagn. Tvískráningar á Nasdaq Iceland hafa reynst öflug brú sem tengir Ísland við alþjóðlegt fjármagn og dýpkar alþjóðlega tengingar. Þær endurspegla metnað okkar til að styðja við skráð félög með öflugum innlendum markaði og um leið opna dyr að alþjóðlegum tækifærum,“ undirstrikar Magnús.

Markaðurinn veitir almennum fjárfestum tækifæri til að taka þátt í hagkerfinu og byggja upp sparnað sinn í gegnsæju og skipulögðu umhverfi. Þátttaka almennra fjárfesta jókst verulega í upphafi heimsfaraldursins og náði nýjum hæðum með útboði Íslandsbanka vorið 2025. Í dag eiga yfir 11% þjóðarinnar, eða um 45.000 einstaklingar, hlutabréf sem endurspeglar vaxandi hluthafamenningu og fjármálalæsi á Íslandi.

Horft til framtíðar

Okkar verkefni er að efla efnahagsleg tækifæri. Nasdaq Iceland er staðráðið í að vera hreyfiafl nýsköpunar og vaxtar fyrir aukna velsæld. Markaðurinn hefur upplifað margt og komist langt á skömmum tíma, en á þessum tímamótum höldum við staðfast í þau markmið okkar um að þróa áfram gagnsæjan og skilvirkan markað til framtíðar.

„Nasdaq Iceland mun halda áfram gegna mikilvægu hlutverki í að styðja við íslensk fyrirtæki og veita margbreytilegum hópi fjárfesta aðgang að fjölbreyttum fjárfestingartækifærum,“ segir Magnús. „Að vera hluti af Nasdaq veitir okkur tæki og tól til að tengja Ísland við alþjóðlega fjármálamarkaði. Við ætlum okkur að byggja á styrkleikum okkar, styðja við sjálfbæran vöxt, laða að fjölbreytt fjármagn, efla nýsköpun og stuðla að seiglu íslensks efnahagslífs.“

The views and opinions expressed herein are the views and opinions of the author and do not necessarily reflect those of Nasdaq, Inc.